Symbolen

Vele Arabische verworvenheden zijn bij ons uitgegroeid tot bekende nationale symbolen. Zo is de leeuw uit de Vlaamse vlag en de heraldiek in het algemeen afkomstig uit de Arabische wereld.

De standaardwerken over heraldiek zijn het er over eens dat de invloed van de kruistochten op de ontwikkeling van de heraldiek onovertroffen is gebleven.De kruisvaarders importeerden uit Palestina de gewoonte om steekspelen en toernooien te organiseren en ook om heraldische symbolen te gebruiken.
Zowel de Duitse Adelaar, de Franse lelie als de Vlaamse leeuw komen van de Arabieren. Zo was de Adelaar oorspronkelijk het heraldisch symbool van Saladin (Salah al Din, 12de eeuw).

De leeuw werd door de Arabieren al eeuwen gehanteerd als heraldisch symbool. Het was een dier dat in die streek leefde en bekend stond voor zijn kracht en moed. Ook binnen de islam had het een symbolische functie als verdediger van het geloof. Zo had Ali, één van de vier kaliefen (opvolgers van Mohammed), de bijnaam "De Leeuw". En aangezien er binnen de islam geen mensen werden afgebeeld, gebruikten moslims dikwijls plant-
of diermotieven in hun vlaggen en afbeeldingen.

De leeuw stond op het wapenschild van de Assasijnen (11e - 13e eeuw). Ook sultan Baybars (13e eeuw)
die, naast andere wapenfeiten, de kruisvaarders uit Nazareth verdreef, voerde de leeuw in zijn vlag.

In de BBC-reeks "The Crusades" van regisseur Terry Jones zien we (in de vierde aflevering) beelden
uit een veldslag tussen de kruisvaarders en de Baybars. Hier zien we hoe een Arabische strijder een vlag
in de hoogte steekt met hierop een zwarte leeuw op een gouden achtergrond.

Het verhaal van de herkomst van de leeuw als heraldisch symbool wordt door E. Warlob (rijksarchivaris
Kortrijk) genuanceerd. Hij suggereert dat Graaf Filips van de Elzas het wapenschild reeds in 1162
gebruikte en het vermoedelijk ontleend had aan zijn Britse oom en kruisvaarder Godfried Plantagenet.
Naar alle waarschijnlijkheid bracht deze de leeuw als heraldisch symbool mee vanuit het oosten.
Ook andere symbolen kwamen uit het oosten, onder meer het schaakspel.

Schaakmat komt van het Arabische SJAH-MAAT of "de koning is dood".
De watermolen als symbool van onze lage landen, komt voort uit de Arabische kennis inzake irrigatie
en rationeel watergebruik. De sorbet doet ons ten onrechte aan Franse gastronomie denken.
Hygiënische normen en het gebruik van zeep kwamen uit het moorse Spanje aanwaaien.
Het spreekwoord "hij is om zeep" (hij is dood) dateert uit de tijd van de Kruisvaarders.
De ridders brachten dit kostbare oosters goed mee. Als ze tenminste de strijd overleefden en terugkeerden naar huis. In vele gevallen gebeurde dit echter niet. We kunnen ook spreken over krokussen (waarvan men saffraan maakt), over pompoenen, asperges of aubergines, over limoenen of grenadine, ... maar dat zou ons te ver leiden.



© Jeugd & Vrede - Brussel - Van algebra tot pyjama - september 2001